Người thông minh thích cãi lý, người trí huệ biết lắng nghe. Bạn muốn làm người nào?

0
424

Tuy nhiên, biết lắng nghe lời khuyên, còn cần biết nhận lỗi sửa sai, làm được tương tự thì tâm tư và trí huệ mới có thể thăng hoa.

Nguoi thong minh thich cai ly, nguoi tri hue biet lang nghe. Ban muon lam nguoi nao?

Đối với nhiều người, thật khó để có thể dừng lại lắng nghe và kết nạp quan điểm của người khác. Một bài văn phải mất bao ngày nặng nhọc để hoàn tất, 1 áng thơ phải tốn công bao đêm trăn trở suy ngẫm… Chúng đã trở thành sản vật của riêng bạn, trong mắt bạn, chúng là đẹp nhất, xuất sắc nhất.

Tuy nhiên, dù là ai đi nữa, đều cần những người bạn dám khuyên can cương trực chỉ ra những sai trái. Có câu nói rằng: “Tha sơn chi thạch, khả dĩ công ngọc”. Đá từ ngọn núi khác lại có thể dùng để đánh bóng ngọc bích, ý kiến của người khác có thể giúp mình sửa đổi chỗ sai.

Hơn nữa bản thân cũng cần có sự khiêm tốn nhún mình. Nếu 1 mực tự phụ, luôn cho rằng ‘bài văn của mình là hay nhất’, cố ôm đồm tự cho là tương tự, thì dù có gặp được người dám khuyên can nói thẳng cũng vô bổ.

Trong “Thế thuyết tân ngữ – Bài điều”có biên chép 1 câu chuyện như sau:

Khi Tôn Tử Kinh muốn làm ẩn sĩ, ông nói với 1 người bạn của mình có tên là Vương Vũ Tự rằng: “Tôi muốn đi ẩn cư, trở về quê hương ‘đường chẩm lưu sấu thạch’”.

“Đương chẩm thạch sấu lưu” vốn là câu nói ẩn dụ mô tả cuộc sống thanh cao cao nhã của các bậc nho sĩ lấy núi đá làm gối, lấy nước nơi khe suối để súc mồm. Tuy nhiên vì lâm thời lỡ mồm, Tôn Tử Kinh lại nói nhầm thành ‘Đường chẩm lưu sấu thạch’.

Bạn ông liền nói: “Câu ví này của ông có vấn đề rồi! Nước miễn cưỡng có thể coi là gối, chẳng những thế đá thì thực thụ chẳng thể ngậm để súc mồm được”.

Đây là 1 thái độ rất cương trực, 1 quan điểm hết mực chính xác! Tuy nhiên Tôn Tử Kinh chẳng những không nhận chỗ sai, trái lại còn cố giảng giải 1 cách biện giải cưỡng từ đoạt lý rằng: “Dùng nước để làm gối thì có thể rửa được tai, sử dụng đá để súc mồm thì có thể mài răng”.

Theo lời biện luận của Tôn Tử Kinh, thì câu mà ông nói chẳng những không sai, mà còn ẩn chứa nội hàm sâu sắc. Tuy nhiên giả thiết gối đầu vào nước để rửa tai, thì sẽ khó có thể chú tâm lắng nghe được những lời nói lương thiện; sử dụng đá mà súc mồm thì có thể mài răng, nhưng lại chẳng thể nghĩ sao nói vậy cương trực nhận sơ sót. Cho nên, dù sao đi nữa thì vẫn còn còn đó lỗi ngôn từ ở đó. Hơn nữa sẽ làm cho sự sơ sót càng càng ngày càng thêm nguy hiểm.

Phong cách cố ôm đồm lý biện luận, bào chữa cho những sơ sót trong ngôn từ kiểu tương tự là vô cùng nguy hại. Đây là 1 kiểu biện giải không nên học theo.

Trong lịch sử văn chương, có 1 loại bắt mắt tốt đẹp khác được trần thế truyền tụng được gọi là ‘Tòng thiện như lưu’, ý rằng biết nghe lời nói phải, biết phục thiện.

Nguoi thong minh thich cai ly, nguoi tri hue biet lang nghe. Ban muon lam nguoi nao?

Bậc trí huệ là người luôn biết lắng nghe.

Trong “Đường thi kỷ sự”có bài thơ ‘Tảo Mai’ của Tăng Tề với hai câu thơ như sau:

“Tiền thôn thâm tuyết ly,

Tạc dạ sổ chi khai”.

Tạm dịch:

“Thôn trước chìm trong tuyết ảm đạm, Đêm qua mấy cành hoa nở”.

Đọc xong hai câu thơ này, Trịnh Cốc bèn nói: “Trong bài thơ của ông, giả thiết sử dụng từ ‘nhất chi khai’ thay cho ‘sổ chi khai’, chẳng những âm vần mềm mại uyển chuyển hơn, mà còn càng thích hợp hơn với đầu đề của bài thơ”. Tăng Tề nghe lời góp ý hợp lý bèn sửa đổi lại hai câu thơ này của mình.

Cổ nhân cho rằng, dù là bậc thánh hiền đi nữa thì cũng khó có thể không mắc lỗi lầm. Điều không được xem nhẹ nhất là biết sai mà anh hùng sang sửa. Người biết sai mà anh hùng sang sửa là người đáng trân quý.

Trong “Tả truyện” viết: “Nhân thùy vô quá. Quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên”, nghĩa là con người ai không có lỗi lầm? Có lỗi mà có thể sửa thì chẳng gì tốt đẹp bằng. Còn giả thiết có lỗi mà không muốn sửa thì chính là phạm thêm 1 tầng sai trái trầm trọng. Đúng như lời Khổng Tử nói: “Quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ”, đã sai mà không chịu sửa, vậy mới gọi là sai.

“Cải sửa” là hăng hái tu chỉnh lại hành vi sai trái của bản thân vì thế là rất đáng được khen ngợi. Học trò của Khổng Tử là Tử Lộ từng nói: “Vui mừng được nghe lời góp ý của mọi người!” Người có tâm muốn cải sửa lỗi lầm thì nên là giống như thế. Một người chỉ có anh hùng sửa sai mới có thể không giới hạn tu chỉnh lời nói và hành vi của bản thân mình và cuối cùng trở thành 1 người có đạo đức cao thượng.

Nguoi thong minh thich cai ly, nguoi tri hue biet lang nghe. Ban muon lam nguoi nao?

Một trong những nguyên cớ làm triều đại nhà Đường trở thành vương triều phồn thịnh nhất trong lịch sử, chính là sự sáng láng và biết lắng nghe quan điểm góp ý của Hoàng đế Đường Thái Tông. (Ảnh qua Ancient)

Sử sách biên chép lại rằng, vào năm Trinh Quán thứ 5, Đường Thái Tông nói với trưởng tôn Vô Kỵ và các đại thần trong triều: “Trẫm nghe nói, quân chủ hiền minh thì các đại thần mới dám nói thẳng. Con người rất khó nhìn rõ bản thân mình. Các khanh hãy nói những chỗ hay và chỗ dở của trẫm xem sao?”.

Trưởng tôn Vô Kỵ nói: “Võ công, nhân kiệt văn chương và phẩm hạnh đạo đức của Bệ hạ vượt qua các bậc đế vương từ xưa đến nay. Những quyết sách mà Bệ hạ làm ra và những chỉ lệnh mà Bệ hạ phát ra đều vô cùng chính xác, có lợi cho đất nước và quần chúng. Là bề tôi, thần bận rộn chấp hành các chỉ lệnh của Bệ hạ, thực thụ không phát hiện ra Bệ hạ có khuyết điểm nào cả!”

Đường Thái Tông nói: “Trẫm muốn nghe những khuyết điểm và khuyết điểm của mình, khanh lại chỉ nói lời hay, tùy một thể phỉnh hót. Hôm nay trẫm muốn công khai thảo luận về chỗ hay và chỗ dở của các khanh, để làm tham chiếu cho mai sau”.

Một trong những nguyên cớ làm triều đại nhà Đường trở thành vương triều phồn thịnh nhất trong lịch sử, chính là sự sáng láng và biết lắng nghe quan điểm góp ý của Hoàng đế Đường Thái Tông.

***

Tất cả những ví dụ ở trên, đều để nói với hậu nhân những bài học về sự khiêm tốn, biết lắng nghe quan điểm của người khác, thực lòng sửa đổi chỗ sai. Ai làm được tương tự, chính là đã biết vứt bỏ cái tôi, cái tự ngã của mình, vô tư thu nhận đóng góp của người khác, nhân kiệt cũng nhờ đó mà càng ngày càng thăng hoa.

Người xưa từng nói, sáng tạo và trí huệ là hai cảnh giới khác nhau. Người sáng tạo là có thể hiển thị hầu hết nhân kiệt của mình cho người khác biết, nhưng người trí huệ lại là người biết nhìn nhận vẻ đẹp của người khác, biết lắng nghe. Người sáng tạo thường muốn đổi thay người khác, muốn người khác phải thuận theo ý của mình, nhưng người trí huệ lại là người biết nhìn lại chính mình và thuận theo bỗng dưng. Người sáng tạo có thể cho thành lập 1 tác phẩm nghệ thuật đáng giá, nhưng người trí huệ còn biết tu dưỡng để làm nên những tác phẩm đạt tới cảnh giới thanh cao.

Lại cũng có câu nói rằng, tôi và quý khách mất 2 năm để học nói, nhưng phải mất cả đời để học lặng im và lắng nghe.

Vậy nên, hãy học tập cố tri làm 1 người có trí huệ, vứt bỏ thói xấu câu chấp, lề thói cố ôm đồm theo cái lý của mình, học cách lắng nghe, ấy chính là tôi và quý khách đang đề cao lên vậy!

ĐKN (st)