Mạng xã hội và những ‘bản án kinh hoàng’

0
327

Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần vào cuộc quyết liệt – đây là điều được nhiều chuyên gia kể đến tại Hội thảo “Phát ngôn gây thù ghét và các biện pháp hướng tới 1 môi trường mạng xã hội an toàn và vững mạnh lâu dài” do Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn, Cục Phát thanh Truyền hình & Thông tin Điện tử, Bộ Thông tin & Truyền thông công ty vừa qua.

Những cơn bão thù ghét

Việt Nam đang là nước có số người sử dụng mạng xã hội lớn. Thống kê của Chương trình nghiên cứu Internet & Xã hội (VPIS) cho thấy, nước ta hiện có hơn 35 triệu người sử dụng mạng xã hội, chiếm 37% dân số, đây là tỉ lệ cao so với chừng độ nhàng nhàng toàn cầu là 31%. Trung bình mỗi ngày 1 người Việt Nam vào mạng xã hội khoảng 2 giờ 18 phút.

GS.TS. Phạm Quang Minh, Chủ tịch Hội đồng Khoa học VPIS, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn khẳng định: Mạng xã hội đã tạo ra 1 sân chơi rộng lớn cho công dân toàn cầu tự do kết nối và san sẻ. Tuy nhiên, nó cũng trở thành công cụ không tính tiền và vô hình mà bất cứ ai có thể sử dụng để tiến công hay trục lợi từ những phát ngôn lăng xê bạo lực và thù hận đối với tư nhân và công ty. Tình trạng này đang ngày 1 nguy hiểm và đang tạo nên 1 thách thức lớn không chỉ tại Việt Nam mà còn trên khuôn khổ toàn cầu.

Hiện chưa có định nghĩa phần đông về “hate speech” (phát ngôn gây thù ghét). Nhưng có thể lâm thời hiểu là phát ngôn cười chê, huỷ báng, khuấy rối, khuyến khích những người có thái độ căm hận, hay xúi giục tiến công người tương đốic ngoài đời thực về nam nữ, sắc tộc, tín ngưỡng hay khuyết tật.

Mang xa hoi va nhung 'ban an kinh hoang'

Không ít account tham dự mạng xã hội ở Việt Nam là ẩn danh.

Phát ngôn gây thù ghét ngày 1 nhiều hình thức và trở thành vấn đề cấp thiết hiện giờ ở Việt Nam với rất nhiều trường hợp nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam và gây nhiều hậu quả nguy hiểm. Cũng trong kết quả dò la của VPIS, 78,1% người sử dụng mạng xã hội đã trở thành nạn nhân của những phát ngôn gây thù ghét trên môi trường này. Internet đang cho người ta công cụ là “hòn đá vô hình” để ném đá người tương đốic. Một người tham dự mạng xã hội Facebook san sẻ: “Nếu người nào bị thù ghét mà để bị đăng bài lên các lực lượng như Bí mật Eva hay Otofun… thì coi như vạn bất đắc dĩ lừng danh khắp cả nước với hàng nghìn comment và lượt san sẻ”.

Ông Lê Quang Tự Do – Phó Cục trưởng Cục Phát thanh Truyền hình và Thông tin Điện tử ví dụ về việc nguồn tin kém chất lượng được tung lên Facebook về hình ảnh “đoàn xe về Chủ tịch Quốc hội về thăm quê” để kể về việc cần tăng tiến nhận thức của người sử dụng mạng xã hội ở Việt Nam. Ông nhận định, dù người Việt Nam rất yêu nước nhưng khi lên mạng xã hội lại vô tình khiến cho hình ảnh của quốc gia xấu đi.

Và “bản án” mồm đời

Theo TS. Phạm Hải Chung (kém chất lượngng viên Học viện Báo chí & Tuyên truyền), lời kể gió bay còn những điều lưu giữ trên Internet có thể còn đó mãi mãi và gây sức ép khiến cho nhiều người bị thương tổn, thậm chí có thể dẫn tới tự tử. Từ chuyện 1 hoa hậu có dáng ngủ chưa đẹp, cô giáo mắng học trò, cán bộ phanh áo khi tiếp dân, nhà sư lỡ lời, thầy thuốc gác chân khi trực hay hình ảnh che chở cõng cán bộ trời mưa…đều có thể trở thành “tâm bão”. Bởi đám đông vốn tư duy chính yếu bằng hình ảnh và cảm tính. Một bức ảnh bị cắt góc thì chỉ thấy 1 mảng tối của vấn đề và góc nhìn của người chụp. Báo chí và cư dân mạng từng lên án vụ việc “con đánh cha tại Hải Dương”, hay vụ “siêu xe lắp biển xanh tại Cần Thơ”… nhưng rồi ra đều là nguồn tin kém chất lượng. Theo nghiên cứu của VPIS, hơn 60% người sử dụng mạng xã hội từng chứng kiến hoặc là nạn nhân của những phát ngôn kể xấu, huỷ báng, bôi nhọ danh dự và tỉ lệ này ở nội dung vu khống, bịa đặt nguồn tin là hơn 46%.

TS. Đặng Hoàng Giang – Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng cho rằng, chưa bao giờ con người lại bị nhục mạ nhanh, nhiều và thuận lợi đến thế. Như hai bảo mẫu ở Thành Phố Sài Gòn bạo hành trẻ phải chịu hình phạt 3 năm tù, nhưng cộng đồng mạng sử dụng những lời lẽ hạ nhục kinh khủng, “kết án” họ còn nặng nề hơn pháp luật. Hay việc 1 nữ kỹ sư tham dự chương trình “Ai là triệu phú” không biết nấu canh cua với mùng tơi bị kể “mua bằng”, “ăn bám xã hội”; cô gái sử dụng áo lót bịt mặt thoát khỏi đám cháy quán karaoke trên xã Nguyễn Khang (Hà Nội) cũng chịu sự mai mỉa nặng nề… Vòng xoáy bạo lực của những phát ngôn thù ghét phát xuất từ sự tiếp cận chia cộng đồng thành hai phe “tôi và quý vị” và chúng nó”. Ngoài ra, 1 phòng ban người sử dụng mạng xã hội còn có thiên hướng khiến cho “dân phòng trên mạng”. Những người đó thích trông thấy mình tốt hơn, mình oai hơn, lương thiện, chính nghĩa hơn do đó tự cho mình quyền đi đàn áp kẻ xấu, kẻ sai mà cái sai ở đây thì rất vô cùng, thuần tuý chỉ là có quan niệm tương đốic mình.

Một số tương đốic lại hành xử theo cảm tính, san sẻ 1 cách vô thức theo đám đông để sự cuồng nộ khiến cho lu mờ lý trí mà không nhìn ra sự thật để rồi dẫn đến rất nhiều trường hợp bị bôi nhọ trên mạng xã hội đã tự tử hay mất cả danh dự lẫn công việc… Đôi khi, những người san sẻ còn không biết mình đang bị lợi dụng khi nguồn tin lan truyền phát xuất từ sự bịa đặt, vu khống, hành vi cố tình, có chủ tâm để gây hại cho bất cứ tư nhân và công ty nào, vô tình tiếp tay cho tội ác.

Doanh nghiệp cũng điêu đứng vì tin đồn xấu

Ông Lê Quốc Vinh – Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành Tập đoàn Lê đã nêu lên những thực trạng và ảnh hưởng các phát ngôn gây thù ghét phi pháp đối với các công ty Việt Nam như Cocacola từng bị tẩy chay vì bị coi là trốn thuế. Hay chuyện Cty Masan có đứng sau vụ lùm xùm kiểm định nước mắm hay không, chưa có bất cứ cơ quan nào kết luận nhưng cư dân mạng đã đăng hàng nghìn ban bố và lên chiến dịch tẩy chay phần đông các thương hiệu và mặt hàng thuộc Masan.

Thậm chí, nhiều bộ mặt đại diện cho các thương hiệu bị đồn thổi những nguồn tin chưa được kiểm sổ sách mạng xã hội như Hồ Ngọc Hà bị tố cướp chồng, là người thứ ba… cũng khiến cho công ty điêu đứng. Không ai kết luận điều này nhưng hàng loạt các chiến dịch tẩy chay các nhãn hàng, thương hiệu Hồ Ngọc Hà khiến cho đại diện thương hiệu hay quay quảng bá. Thậm chí hình ảnh, slogan của công ty cũng bị mang đi chê cười, bội nhọ, ông Vinh nêu.

Đồng quan niệm, bà Huỳnh Thị Xuân Liên – Phó Tổng giám đốc Cấp cao Suntory PepsiCo Việt Nam cho biết trong thời kì cách đây không lâu, tin kém chất lượng và phát ngôn gây thù ghét trên mạng xã hội nhắm vào 1 số nhãn hàng của công ty đã khiến cho ảnh hưởng tương đối nguy hiểm tới chất lượng công ty. Điều này gây ra nhiều vấn đề hơn tôi và quý vị nghĩ: Nhãn hàng bị ảnh hưởng về chất lượng, người sử dụng hoang mang, mất niềm tin.

Ảnh hưởng này có thể vượt ra khỏi khuôn khổ 1 nhãn hàng hay 1 công ty, gây ảnh hưởng không chủ động đến phần đông nghình hàng và cả các công ty trong chuỗi cung ứng tương đốic. Điều này ảnh hưởng đến thu nhập cũng như việc khiến cho người cần lao trong các công ty liên đới, và cần phải có hơn nữa là sự ảnh hưởng đến thu nhập của Nhà nước từ thuế khi buôn bán bị ảnh hưởng”.

Do vậy, bà Liên cũng yêu cầu nhà nước, cộng đồng cũng như công ty có thể hài hòa với nhau để tăng tiến tinh thần cho người tham dự mạng xã hội; 1 hành lang pháp lý cho việc xử lý tin kém chất lượng và nguồn tin gây thù ghét là thiết yếu để che chở tư nhân, công ty bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, các công ty cung cấp nhà sản xuất mạng xã hội cần có nghĩa vụ với nhà sản xuất/nền tảng họ cung cấp để góp phần tạo ra 1 môi trường lành mạnh trên mạng xã hội.

Theo Huyền Nguyễn/LĐO