Lạ lùng ‘ma lúa’ giữ kho thóc của đồng bào

0
368

Người đồng bào Cor ở xã Trà Hiệp (huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi) đang “sở hữu” 1 nét văn hóa đẹp mà ít nơi nào có được.

Nhà của “ma lúa”

Người đi các con phố không khỏi tò mò khi thấy nằm xen lẫn trong những ruộng lúa là những căn chòi được khiến cho hơi công phu và kĩ càng, đa số đều khóa cửa. Đó là kho thóc của người đồng bào Cor. Người dân nơi đây quan điểm rằng, lúa có “ma” từ trên trời ban xuống nên khi thu hoạch, họ đều khiến cho 1 căn nhà nhỏ ở ruộng lúa hoặc gần nhà để cất giữ. Ở đó “ma lúa” sẽ chịu sứ mạng trông coi và độ trì gia chủ khỏe khoắn, hàng năm ăn nên khiến cho ra, năm sau nhiều lúa hơn năm trước.

La lung 'ma lua' giu kho thoc cua dong bao

Kho lúa của người đồng bào Cor.

Cụ Hồ Văn Tin (70 tuổi), 1 người có chất lượng cũng như hiểu biết sâu rộng về văn hóa người Cor. Kho thóc của người đồng bào nơi đây có từ lâu, nằm tách biệt với bất động sản. Kho thóc được khiến cho bằng gỗ lấy từ rừng, mái nhà kho đa phần được lợp bằng những tấm tôn, diện tích khoảng chừng 10m2. Nhà kho được đặt ở vị trí thoáng đãng, thường là sát mép bờ ruộng lúa, cách mặt đất chừng 1m.

Theo cụ Tin, trước đây kho thóc thường chỉ có 1 cửa nhỏ vừa đủ thân người, luôn cài kín. Khi muốn đưa thóc vào hay lấy ra, đồng bào tiêu dùng 1 cái thang nhỏ để leo lên. Sau khi khiến cho xong việc, họ gỡ thang ra và gác lên giàn kế bên. Nếu nhà kho ở mép ruộng cao, họ bắt mấy tấm ván ngang qua để chuyển di chứ không cần thang. Nhà kho chứa thóc của đồng bào Cor nhìn xa không hơic gì 1 ngôi nhà sàn thu nhỏ.

Người đồng bào Cor ở đây quan điểm, lúa có “ma” nên sau khi thu hoạch lúa về sẽ được cất giữ trong kho riêng để “ma lúa” trông giữ. Nhà kho chính là nhà riêng của “ma lúa”. Bà con tin rằng đó là hành động tôn trọng “ma lúa”. Gia đình nào khiến cho như thế, sẽ được “ma lúa” độ trì cho khỏe khoắn, năm sau khiến cho ăn được mùa, dư cái ăn. Lúa có “ma” nên không để lúa trong nhà mình ở, vì ở đó có con người sinh sống. Nếu gia đình nào không khiến cho kho riêng để chứa thóc, con “ma lúa” sẽ khiến cho gia đình đó đau ốm liên miên, thất bát thiếu ăn loanh quanh năm.

La lung 'ma lua' giu kho thoc cua dong bao

Cụ Hồ Văn Tin đề cập chuyện về “ma lúa” giữ kho thóc của đồng bào.

Bên cạnh ý nghĩa để được độ trì khiến cho ăn được mùa, kho thóc còn được xem là nơi cất lúa an toàn của bà con. Trước kia bà con chính yếu sống trong nhà sàn, hoạt động ăn ở, đun nấu đều diễn ra 1 nơi. Vì sự cất giữ lúa trong nhà sàn sẽ bị cháy dẫn đến thiếu ăn nên người Cor khiến cho 1 nhà riêng để cất lúa. Với đồng bào Cor, kho lúa là hình ảnh của giàu có.

Vì vậy, bà con ở đây luôn xem kho lúa của dân tộc mình rất cấp thiết, là thứ chẳng thể thiếu trong mỗi gia đình. Theo ông Hồ Văn Việt, Trưởng thôn Cả, trước khi khiến cho kho giữ thóc, gia chủ mổ gà và khiến cho bánh từ nếp mới gặt về để cúng “ma lúa”, đón “ma lúa” từ nương rẫy về kho. Nếu gia đình hơi giả có thể mổ thêm trâu và lợn để cúng. Lễ cúng phải được công ty vào buổi sáng sớm.

Và đến khi cần việc phải tiêu dùng đến thóc trong kho, gia chủ cũng phải cúng thêm 1 lần nữa mới được mang về nhà. Cụ Tin cho biết: “Sau mỗi mùa vụ, gia chủ chí ít phải khiến cho con gà để cúng ma lúa. Như vậy, ma lúa mới độ trì cho mình mùa sau sẽ tốt tươi hơn, nếu không ma lúa sẽ bị đói, mà bị đói thì sẽ la rầy phạt bằng những trận đau ốm liên hồi kéo dài có khi cả năm”.

Ai lấy trộm sẽ bị “ma lúa” trừng trị?

Theo quan sát của chúng tôi, rất nhiều kho lúa đặt xa nơi ở của người dân, con nhỏ trong làng thường tụ tập đến chơi nhưng không đứa trẻ nào nhòm ngó đến lúa bên trong kho. Những kho lúa dù rằng không có người canh phòng nhưng thóc cất trong kho không bao giờ bị người hơic lấy cắp, kỳ ai lấy cắp sẽ bị trừng trị đau ốm. Nếu ai đánh cắp thì đến khi nào người ấy đem lúa trả lại cho chủ sở hữu của nó và cúng lễ bằng 1 con gà thì “ma lúa” mới tha.

Không chỉ sợ “ma lúa” trừng trị, bà con ở đây còn tinh thần được lúa của ai thì người ấy ăn, người hơic xâm phạm vào đó là hành vi đáng hổ hang. Chính vì những điều đó nên kho thóc dù đặt cách xa nhà nhưng bà con vẫn an tâm vì nó được bảo đảm an toàn.

La lung 'ma lua' giu kho thoc cua dong bao

Ông Nguyễn Văn Ưa.

Không chỉ biết cất giữ lúa trong kho cho gia đình, dành cho ngày giáp vụ hay mùa đông, những tấm lòng thơm thảo còn nghĩ đến lúc thôn xóm có người bị ốm đau, những người neo bấn túng thiếu, lại mang thóc từ kho ra để san sớt với những cảnh ngộ cạnh tranh hơn mình. Kho thóc cũng là ân huệ của người vùng cao dành cho nhau trong lúc túng bấn. “Mình cất lúa trong kho, khi đói thì lấy ra ăn. Trong thôn, trong bản có nhà nào đói quá hết cái ăn, bà con lại góp lúa để giúp đỡ. Cái tình của bà con miền núi là thế đó. Lúa mình san sớt cho người nghèo túng thì qua mùa sau “ma lúa” lại độ trì cho mình khiến cho ra nhiều lúa hơn”, cụ Tin kiêu hãnh đề cập.

Ông Nguyễn Hồng Trà – Phó Chủ tịch UBND xã Trà Hiệp cho biết: “Nhà giữ thóc là 1 nét đẹp văn hóa mang đậm tính cộng đồng của người dân vùng cao. Ở những bản làng xa xôi, liên lạc chuyển di đặc thù cạnh tranh, cách trở, thường bị cô lập vào những ngày mưa, bão lũ. Kho thóc của làng Cả còn đó lâu đời, bảo đảm cuộc sống giàu có của người miền núi trong điều kiện nền kinh tế tự cung tự cấp. Đó cũng là 1 loại hình hậu cần truyền thống dựa vào cộng đồng để khi quan trọng, sẽ như là 1 trong những phương án bốn tại chỗ, đối phó linh hoạt, hiệu quả với thiên tai. Chúng ta cần phải bảo tàng và phát huy nét văn hóa này”.

Cẩm Trinh – Minh Ngọc